Δευτέρα, 27 Μαρτίου 2017

Σκέψεις που απορρέουν από το Υπάρχει ρόλος για την ποίηση; του Ντίνου Σιώτη

Κοιτάζω τον Ντίνο στα μάτια και γράφω στο πληκτρολόγιο...

Ο Ντίνος Σιώτης εξασκεί full-time το επάγγελμα του ποιητή και αυτό, από μόνο του, στα μάτια μου είναι θαρραλέο. Συγχρόνως είναι εκδότης λογοτεχνικών περιοδικών και βιβλίων και μάλιστα μου έκανε την τιμή πριν από μερικούς μήνες να εκδώσει το τελευταίο μου βιβλίο Τα Νέα της Άλλης Πλευράς. Είχαμε λοιπόν την ευκαιρία, εν όψει της επικείμενης έκδοσης του βιβλίου, μου να συναντηθούμε και να συζητήσουμε, αρχικά για τις λεπτομέρειες της έκδοσης, στη συνέχεια όμως επί παντός επιστητού. Οι συναντήσεις μας συνεχίζονται και τον έχω πλέον κατατάξει στους “φίλους”, αν και θεωρούσα οτι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει φιλίες μετά τα 42 του χρόνια.
Ο Ντίνος εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο ποίησης το 1969, έχει εκδώσει μέχρι σήμερα στηνΑθήνα, το San Francisco και πιθανότατα αλλού αλλά δε γνωρίζω πού, 26 ποιητικές συλλογές, τρία τουλάχιστον βιβλία πεζογραφίας και λογοτεχνικά περιοδικά ών ουκ έστιν αριθμός. Άφοβα, επομένως, μπορεί να εικάσει κάποιος οτι δεν είναι περαστικός από τον χώρο.
Οφείλω να ομολογήσω ότι σε όλη μου τη ζωή αντιμετώπιζα τους ποιητές με θαυμασμό, αμφισβήτηση, αγάπη, ενόχληση και, εν τέλει, αμηχανία, αφού είχα αποχρώσεις ενδείξεις οτι μπορεί να είναι εξωγήινοι. Σε κάθε περίπτωση, κατά τις επαφές μας και στη μέχρι σήμερα φιλία μου με τον Ντίνο μου έχω διαπιστώσει οτι οι ποιητές μπορεί κάλλιστα να είναι άνθρωποι αλλά και ανθρώπινοι, ακόμη κι αν είναι, τελικά, εξωγήινοι που στόχος τους είναι να επιβιώσουν στις σκληρές συνθήκες του πλανήτη που τους φιλοξενεί . Συχνά, για να πετύχουν αυτόν το στόχο της επιβίωσης, φέρονται σε εμάς τους γήινους, σα να προσπαθούν να επικοινωνήσουν μαζί μας. Το θεωρώ πιθανό αλλά δεν είμαι σίγουρος.
Το σίγουρο είναι οτι με τον Ντίνο ανταλλάσουμε ποιήματα και κείμενα (πολλά εκ των οποίων θα μείνουν σε ντουλάπια και ποτέ δε θα εκδοθούν), πίνουμε τακτικά τσάι (ούτε καν καφέ!) και έχουμε επιτρεψει ο ένας στον άλλον να εισέλθει μέχρις ενός βαθμού στον περιχαρακωμένο χώρο μας που ονομάζεται “προσωπική ζωή”.
Ο ποιητής Ντίνος μου έστειλε πρόσφατα ένα εξαιρετικό κείμενό του υπό τον τίτλο “Υπάρχει ρόλος για την ποίηση;” το οποίο είναι αποκαλυπτικό για το πώς λειτουργεί το μυαλό ενός - επιτρέψτε μου, καλού- ποιητή. Ίσως στη σημερινή εποχή έχουμε μεγαλύτερη ανάγκη από στρατευμένους στα ακριτικά νησιά παρά από ποιητές. Ποιός είμαι εγώ που μπορώ να το ισχυριστώ αυτό; Σε κάθε περίπτωση διάβασα το κείμενο του Ντίνου με προσοχή και τον προσήκοντα σεβασμό σε έναν αξιόλογο δημιουργό, από το οποίο κείμενο απέρρευσαν σκέψεις, ιδέες, διαφωνίες και συχνά φωτισμός.
Ακολουθεί το κείμενο του Ντίνου Σιώτη και αμέσως μετά καταθέτω ταπεινά τα σχόλια που θα έκανα στον Ντίνο αν τον είχα μπροστά μου την ώρα που διάβαζα το κείμενό του.

Υπάρχει ρόλος για την ποίηση; του Ντίνου Σιώτη
Μέσω μιας γλώσσας που ξαφνιάζει και μιας συναισθηματικής φόρτισης που τρομάζει, οι ποιητές συνάπτουν συμβάσεις αορίστου χρόνου με την καθημερινότητα, ενσωματώνουν στην ποίησή τους κοινωνικούς κραδασμούς, πόνο, στέρηση, απελπισία και απώλεια. Ομως δεν εισακούγονται...

ΝΤΙΝΟΣ ΣΙΩΤΗΣ  | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 18/03/2017 08:00 

Υπάρχει ρόλος για την ποίηση;
Ποίηση είναι μια συνθήκη με φως που φωτίζει πλαγίως της ζωής τα αδιέξοδα. Ποίηση είναι ένας χάρτης στην άκρη του οποίου δεν υπάρχουν αγαπημένοι προορισμοί. Η καλή ποίηση προσπορίζει μυστικά. Οι ποιητές δεν εντρυφούν στην πρακτική πλευρά της ζωής, απλώς χτίζουν ένα ποίημα και μας ξεναγούν. Ζούμε σε εποχές δύσκολες. Ο ρόλος της ποίησης θα μπορούσε να είναι του μαιευτήρα που ξεγεννά εκπλήξεις, ελπίδα, αισιοδοξία, τόλμη, ειλικρίνεια, συμπόνια, αρετή, καλοσύνη. Αυτό προϋποθέτει ότι δεν είναι ποίηση συμβατική, μηχανική, ψεύτικη, άνευρη και ενδοσκοπική που τραυλίζει προσωπικά ψυχοδράματα.
«Αχ και να ξέραμε να διαβάζουμε ποίηση με την προσήλωση που κοιτάμε τον κατάλογο στα ακριβά εστιατόρια», γράφει σε ένα ποίημά του ο μεγάλος πολωνός ποιητής Ανταμ Ζαγκαγιέφσκι. Παραλλάζοντάς το, θα το έφερνα πιο κοντά στα δικά μας και θα έλεγα: «Αχ και να 'ξεραν οι πολιτικοί μας να διαβάζουν ποίηση με την προσήλωση που κοιτάν το συμφέρον του κόμματός τους», εννοώντας πως αν ήξεραν οι πολιτικοί να διαβάζουν ποίηση η κρίση θα ήταν παρελθόν.
Ποιήματα μιας χρήσης
Στη σημερινή Ελλάδα όπου όλα έχουν έρθει ανάποδα πολλοί ποιητές έχουν ξεχάσει να ζουν όπως οι ποιητές - εκτός αν δεν έμαθαν ποτέ να ζουν όπως οι ποιητές. Σε τόσο δύσκολους καιρούς λίγοι ποιητές έχουν καταλάβει ότι ο δρόμος τους είναι στρωμένος με χαλίκια κι ότι μόνο μέσα από εμπόδια θα βρουν το νόημα της ζωής, μια και το πραγματικό μέγεθος ενός ποιητή δεν φαίνεται, εκτός αν το δείχνει ο χαρακτήρας του. Την καλή ποίηση δεν την συνεπαίρνει ο ιδιωτικός χρόνος αλλά ο συλλογικός. Οταν δεν έχουν οι ποιητές απόθεμα τόλμης, θα μένουν εγκλωβισμένοι σε όσα νομίζουν ότι ξέρουν για την ποίηση, αφού η ελευθερία τους σταματά εκεί που χάνουν το κουράγιο τους και δεν βρίσκουν τη δύναμη να αντλήσουν έμπνευση από τα πιο ταπεινά υλικά. Γι' αυτό και τα πιο πολλά ποιήματα είναι μιας ανάγνωσης, μιας χρήσης. Γιατί πρέπει να είναι κανείς πράγματι πολύ μεγάλος για να παραμένει σεμνός και να μην κυνηγά τη δημοσιότητα. Αλλωστε, σε μια κοινωνία με αρχές ο όρος «σεμνός ποιητής» δεν θα ήταν σχήμα οξύμωρο.
Φαίνεται, πάντως, ότι η κρίση κομίζει εμπνεύσεις και ερωτήματα αναπάντητα που διεκδικούν, με συμβατικό ή ανορθόδοξο τρόπο, την ενεργοποίηση των σταθερών του ρεαλισμού και την άρνηση απαξίωσης της ζωής. Στα χρόνια της κρίσης βλέπουμε λιγότερη εσωστρέφεια, περισσότερη πεισματική αλληλουχία νοημάτων, μια πιο κριτική ματιά στα τρέχοντα. Μέσω μιας γλώσσας που ξαφνιάζει και μιας συναισθηματικής φόρτισης που τρομάζει, οι ποιητές συνάπτουν συμβάσεις αορίστου χρόνου με την καθημερινότητα, ενσωματώνουν στην ποίησή τους κοινωνικούς κραδασμούς, πόνο, στέρηση, απελπισία και απώλεια, λειτουργούν χωρίς να ξεψειρίζουν τα εσώψυχά τους, ονειρεύονται την επαναδημιουργία του κόσμου με βάση τις αρχές της ουτοπίας (τους). Ομως δεν εισακούγονται απ' το ευρύ κοινό, το οποίο κοιτάει πολλή τηλεόραση…
Η ποίηση σε δύσκολους καιρούς σαν τους σημερινούς σηματοδοτεί την αντίληψη ότι υπάρχει για να μας θυμίζει ότι είμαστε άνθρωποι κι ότι οι ποιητές γράφουν όχι για να κατανοούν τους άλλους αλλά τον εαυτό τους. Στις μέρες μας η κρίση και η ρευστότητα της ζωής αντί να ισοπεδώνουν την ποίηση την κάνουν να υψώνει κεφάλι: δεν παλινδρομεί αιθεροβάμων μέσα στις αντιφάσεις και τις αντινομίες της ζωής, αλλά στέκεται σταθερά στα πόδια της ενεργοποιώντας το αίσθημα της αυτοσυντήρησης. Κυρίως πείθει το αναγνωστικό κοινό ότι «εκεί έξω» υπάρχει και δημιουργεί μια κοινωνία ποιητών η οποία με την ποίησή της ερμηνεύει τη ζωή, τον κόσμο, την πραγματικότητα, τον εαυτό της, με το βλέμμα στραμμένο στην κοινωνία.
Ο πολωνή ποιήτρια Βισουάβα Σιμπρόσκα γράφει: «Οι ποιητές θα 'χουν πάντοτε πολλή δουλειά». Και αυτό το παίρνουν τοις μετρητοίς αρκετοί ποιητές, επιχειρώντας μία σύνδεση με την πραγματικότητα, μέσα από την καθημερινότητα, την ειδησεογραφία, το όραμα. Η ποίηση, αν είναι γνήσια, βρίσκει τον ρόλο της και προσπαθεί να δει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ζωή, συνδέοντας οργανικά τα πάντα μεταξύ τους, δίνοντας υπόσταση στην άποψη ότι ο ποιητής πρέπει να παρεμβαίνει με την ποίησή του στα κοινά. Σε έναν τρελό κόσμο με πρωταγωνιστή το παράλογο η ποίηση αναδεικνύει το ελάχιστο, το ασήμαντο, το παραμελημένο.
Τελικά η ποίηση μάς λυτρώνει. Και μας υπενθυμίζει ότι στη ζωή δεν ήρθαμε μόνο για να την χαιρόμαστε αλλά και για να την κάνουμε καλύτερη για τις επόμενες γενιές. Και ίσως αυτό είναι ο ηθικός ρόλος της ποίησης: να ανοίγει μια χαραμάδα απ' όπου περνά λίγο φως, λίγη χαρά, λίγη αισιοδοξία, λίγη λύτρωση, λίγο χρώμα και όπου η ελπίδα νικά την απελπισία. Οπότε η ποίηση δεν είναι κάτι άχρηστο όπως λένε οι τεχνοκράτες, οι οικονομολόγοι και οι μεταπραγματιστές.

Επιφυλακτικοί λογισμοί του Κ.Ι. που απορρέουν από το κείμενο του Ντίνου Σιώτη
·   * “Οι ποιητές δεν εντρυφούν στην πρακτική πλευρά της ζωής, απλώς χτίζουν ένα ποίημα και μας ξεναγούν”: με ανακουφίζει που μας αφήνουν οι ποιητές να αποφασίσουμε εμείς, ίσως επειδή κατά βάθος δεν τους ενδιαφέρει η γνώμη μας.
·    * “Ο ρόλος της ποίησης θα μπορούσε να είναι του μαιευτήρα που ξεγεννά εκπλήξεις, ελπίδα, αισιοδοξία, τόλμη, ειλικρίνεια, συμπόνια, αρετή, καλοσύνη”:  καμμιά κουβέντα για τερατογεννήσεις...
·   * “Στη σημερινή Ελλάδα όπου όλα έχουν έρθει ανάποδα πολλοί ποιητές έχουν ξεχάσει να ζουν όπως οι ποιητές - εκτός αν δεν έμαθαν ποτέ να ζουν όπως οι ποιητές”: αυτό ίσως συμβαίνει επειδή οι ποιητές ζούν στο μεταίχμιο της φθοράς.
* “Οταν δεν έχουν οι ποιητές απόθεμα τόλμης, θα μένουν εγκλωβισμένοι σε όσα νομίζουν ότι ξέρουν για την ποίηση, αφού η ελευθερία τους σταματά εκεί που χάνουν το κουράγιο τους και δεν βρίσκουν τη δύναμη να αντλήσουν έμπνευση από τα πιο ταπεινά υλικά”: ταπεινά υλικά μπορούν άραγε να θεωρηθούν τα ανθρώπινα πάθη;
·  * “Φαίνεται, πάντως, ότι η κρίση κομίζει εμπνεύσεις και ερωτήματα αναπάντητα που διεκδικούν, με συμβατικό ή ανορθόδοξο τρόπο, την ενεργοποίηση των σταθερών του ρεαλισμού και την άρνηση απαξίωσης της ζωής”¨: Ναι αλλά τί απελευθερωτική -και γενναία!- είναι αυτή η απαξίωση...
* “Οπότε η ποίηση δεν είναι κάτι άχρηστο όπως λένε οι τεχνοκράτες, οι οικονομολόγοι και οι μεταπραγματιστές”: Όμως η ποίηση δεν είναι στη σημερινή κοινωνία αγαθό πρώτης ανάγκης... ή μήπως είναι;

Ντίνο σε ευχαριστώ για όλα και πρώτιστα για τη φιλία σου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: